AB üyelik yol haritası: 4 ülkeye takvim hazırlığı

AB, üyelik sürecinde öne çıkan Karadağ, Ukrayna, Moldova ve Arnavutluk için reform takvimlerini içeren yeni bir yol haritası hazırlamayı değerlendiriyor.

Avrupa Birliği, üyelik sürecinde en ileri aşamada bulunan Karadağ, Ukrayna, Moldova ve Arnavutluk için müzakerelerin tamamlanmasına yönelik aşamalı bir plan hazırlıyor. Avrupa Komisyonunda taslak üzerinde çalışan iki üst düzey yetkiliye göre, söz konusu ülkeler için ilk kez reform başlıklarının tamamlanmasına ilişkin hedef tarihler belirlenmesi gündemde.

AB üyelik yol haritası olarak değerlendirilen planların, aday ülkelerin hangi reformları hangi sırayla hayata geçirmesi gerektiğini netleştirmesi bekleniyor. Belgelerde ayrıca, müzakerelerdeki reform gruplarının (kümelerin) tamamlanması için yaklaşık tarihler yer alacak. Ancak sürecin ilerleyebilmesi için mevcut üye ülkelerin siyasi onayı gerekiyor.

Brüksel, dört ülkeyi Birliğe katılım konusunda öne çıkan adaylar olarak görüyor. Buna rağmen müzakerelerdeki ilerleme yavaş seyrediyor ve üyeliğin ne zaman gerçekleşebileceğine ilişkin belirsizlik sürüyor. Yeni planların, gerekli reformların devam ettirilmesi halinde adaylara daha öngörülebilir bir süreç sunması amaçlanıyor.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, eylül ayının başındaki Birliğin Durumu konuşmasında en fazla ilerleme kaydeden aday ülkelere özel destek verileceğini açıklamıştı. Komisyon sözcüsü de hazırlanan yol haritalarının, öncelikleri, takvimleri ve yerine getirilmesi gereken yükümlülükleri ortaya koyacağını belirtti.

Ancak Kosova, Kuzey Makedonya ile Bosna-Hersek için bu aşamada benzer planlar sunulmayacak. Gürcistan, Türkiye ve Sırbistan da demokratik standartlar ile yargı bağımsızlığına ilişkin gerileme endişeleri nedeniyle sürecin yavaşladığı ülkeler arasında bulunuyor.

AB yönetimi, genişleme sürecinin uzun sürmesinin aday ülkelerde hayal kırıklığı yaratmasından ve bu ülkeleri dış aktörlerin baskısına açık hale getirmesinden endişe ediyor. ABD ile yaşanan gerilimler, Çin’in ticari uygulamaları ve Rusya kaynaklı tehditler, Brüksel’i özellikle komşu bölgelerdeki demokratik ve ticaret odaklı ülkelerle ilişkileri güçlendirmeye yöneltiyor.

Bu kapsamda AB’nin üyelik öncesi politikaları da ayrı bir incelemeden geçiriliyor. Taslak çalışmada, aday ülkelere tam üyelik gerçekleşmeden önce ekonomik avantajlar ve ortak projelere erişim yoluyla kademeli bütünleşme imkanı sağlanması öngörülüyor. Von der Leyen’in danışmanı Alexandre Adam’ın yürüttüğü değerlendirmenin 6 Ekim’de üst düzey yetkililere sunulması planlanıyor.

İnceleme kapsamında von der Leyen ile Genişlemeden Sorumlu Komisyon Üyesi Marta Kos’un, yeni üyelerin Birliğin temel politikalarını aksatmamasını ve üstlendikleri taahhütlerden geri dönmemesini sağlayacak düzenlemeler önermesi bekleniyor. Acil durum hükümleri ile bazı üyelik haklarının tamamen uygulanmasından önce geçiş dönemleri oluşturulması seçenekler arasında yer alıyor.

Taslak değerlendirmede, AB’nin mevcut anlaşma çerçevesi içinde hedefli uyarlamalarla daha geniş bir üyeliğe hazırlanabileceği savunuluyor. Bununla birlikte üye ülkeler, demokratik kurumları henüz sınırlı bir geçmişe sahip adayların Birliğe kabulü konusunda temkinli davranıyor. Macaristan’da hukuk devleti alanındaki gerileme ve veto yetkisinin Rusya’ya yönelik yaptırımlar ile Ukrayna’ya desteği engellemek için kullanılması, bu kaygıları artıran örnekler arasında gösteriliyor. Aday ülkelerin üyelik sürecinde ilerleyebilmesi için tüm üye devletlerin onayı gerekiyor.

AB liderleri, yeni üyelerin hangi yöntemle ve ne hızda kabul edilebileceğini 15 Ekim’de Brüksel’de başlayacak iki günlük zirvede ele alacak. Taslak gündemde, genişleme ve Birliğin iç reformları hakkında stratejik bir görüşme yapılması öngörülüyor. Komisyon da liderlerden sürecin hızlandırılması için siyasi destek istemeye hazırlanıyor.

Kos, kısa süre önce yaptığı açıklamada önerilen değişikliklerin ve liderlerle yürütülecek görüşmelerin, yıllardır yavaşlayan sürecin ardından bir “genişleme sonbaharı” başlatmasını umduğunu söyledi. Von der Leyen ise bu hafta Karadağ, Arnavutluk, Kuzey Makedonya ve Kosova liderleriyle görüşmek üzere Batı Balkanlar’a gidecek; ulusal seçim sürecindeki Bosna-Hersek ve Sırbistan’ı ziyaret programına dahil etmeyecek.