Gıda İsrafı Su Kaynaklarını Tehdit Ediyor: 26.6 Milyar Metreküp Kaybı
Türkiye’de gıda israfı su kaynaklarında büyük kayıplara yol açıyor. 26.6 milyar metreküp su israfı dikkat çekiyor.
Türkiye’de gıda kaybı ve israfının etkileri, su kaynakları üzerinde ciddi sonuçlar doğuruyor. Su Politikaları Derneği tarafından hazırlanan ve “Çöpe Giden Sularımız” başlığıyla yayımlanan güncel rapor, gıda israfının su ayak izinin yaklaşık 26.6 milyar metreküpe ulaştığını ortaya koyuyor. Bu miktar, Keban Barajı’nın depolama kapasitesinden daha fazla bir hacme işaret ediyor. Raporda, yalnızca ekmek israfının İstanbul ve Ankara’ya bir yılda sağlanan toplam su miktarına eşit olduğu belirtiliyor.
Gıda kaybı ve israfı, üretim süreçlerinde kullanılan suyun da kaybına yol açıyor. 2020 yılında “Çöpe Giden Su” başlığıyla yayımlanan çalışmanın güncellenmiş versiyonu, iklim değişikliğinin su ve toprak kaynakları üzerindeki baskısının arttığını ve su, gıda ile çevre güvenliğinin ulusal güvenlik meselesi haline geldiğini vurguluyor.
Raporda Türkiye’de yıllık meyve ve sebze kaybının yaklaşık 15 milyon ton, gıda israfının ise 13 milyon ton olduğu ifade ediliyor. Toplamda, gıda kaybı ve israfı 28 milyon ton olarak hesaplanıyor. Çöpe giden gıdaların su ayak izleri, kilogram başına ortalama 950 litre su üzerinden değerlendiriliyor. Bu hesaplamalar sonucunda Türkiye’deki gıda kaybı ve israfının yıllık toplam su ayak izinin 26.6 milyar metreküp olduğu tahmin ediliyor. Ülkenin yıllık toplam su kullanımının 61.7 milyar metreküp olduğu ve bunun 48.7 milyar metreküpünün tarımsal sulamada kullanıldığı belirtiliyor.
Özellikle ekmek israfı dikkat çekiyor. Türkiye’de bir kilogram ekmek üretimi için 1300-1600 litre su kullanıldığı kabul ediliyor. Yıllık 700 bin ile 1 milyon ton arasında ekmeğin israf edildiği hesaplanıyor. Bu durumda, yalnızca ekmek israfının yıllık su ayak izinin 1 ila 1.5 milyar metreküp arasında olduğu tahmin ediliyor. Bu miktar, İstanbul ve Ankara’ya bir yılda sağlanan toplam suya eşdeğer.
Meyve ve sebzelerdeki kayıplar da oldukça yüksek. Türkiye’de yıllık olarak yetiştirilen yaklaşık 49 milyon ton meyve ve sebzenin yüzde 25 ila 40’ının çeşitli aşamalarda kaybolduğu belirtiliyor. TÜBİTAK verilerine göre, israf edilen sebze ve meyve miktarı yaklaşık 12 milyon ton olarak hesaplanıyor. TÜİK verilerine göre, 2025 yılında hanelerde en fazla israf edilen gıda grubunun yüzde 39.7 ile taze meyve ve sebze olacağı öngörülüyor. Ekmek, yüzde 32.5 ile ikinci sırada yer alırken, süt ve süt ürünlerinin israf oranı yüzde 15.1, kuru baklagillerin ise yüzde 5.9 olarak belirleniyor.
Su Politikaları Derneği Başkanı Dursun Yıldız, Türkiye’de gıda kaybı ve israfının yıllık toplamda 26.6 milyar metreküp su kaybına neden olduğunu ve bunun tarımsal üretimde kullanılan suyun yaklaşık dörtte birine denk geldiğini ifade etti. Türkiye’nin yıllık teknik ve ekonomik olarak kullanılabilir yerüstü ve yeraltı su potansiyelinin yaklaşık 112 milyar metreküp olduğunu belirten Yıldız, kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarının yaklaşık 1300 metreküp seviyesinde olduğunu vurguladı. Bu durum, Türkiye’yi su azlığı çeken ülkeler arasında yer alan bir seviyeye taşıyor.
Yıldız, Türkiye’nin su kaynakları üzerindeki baskının artacağına dikkat çekerek, gıda kaybının sadece çöpe atılan ürünlerin parasal değeri üzerinden değerlendirilemeyeceğini, bu ürünlerin tarlada yetiştirilmesi için harcanan su, enerji, gübre, emek ve toprağın üretim kapasitesinin de kaybedildiğini ifade etti. Bir kilogram ekmeğin sofraya ulaşması için 1300 ile 1600 litre su kullanıldığına dikkat çekti.
