Fatma Bayram’dan En Güzel İsimler Üzerine Derin Bir İnceleme

Oktay Sarı yazdı…

Fatma Bayram ile tanışmam 2024 yılında İstanbul’daki TÜYAP Fuarı’nda gerçekleşti. Fuarın kalabalığı içinde hangi yayınevine yönelmem gerektiğini düşünürken, Elmalılı Hamdi Yazır ile Kur’an Sohbetleri adlı kitabı gördüm. Bu eseri kaçırmamak gerektiğini düşündüm ve hemen aldım. Fatma Bayram’ın Elmalılı Hamdi Yazır‘ın Hak Dini Kur’an Dili tefsirinden derlediği notların yer aldığı bu kitap, üslubu ve diliyle beni etkiledi. Daha sonra yazarın @_birvaize Instagram hesabındaki yazılarını takip etmeye başladım.

Bu kitabı bitirdikten sonra, aynı yazarın En Güzel Kıssa, İyiler Yalnız Değildir, 15 Dakika ve Perakende Yazılar adlı eserlerini de büyük bir ilgiyle okudum. Ardından En Güzel İsimler 99 Esma Sonsuz Mana adlı kitabına yöneldim. Son zamanlarda İsmail Hakkı Bursevî‘nin Esmaü’l-Hüsnâ Şerhi ve Tosun Bekir Bayraktaroğlu‘nun Esmaü’l-Hüsnâ eserlerini de okumuş, ayrıca birkaç yıl önce Esmaü’l-Hüsnâ ile ilgili notlarımı 2025 yılında bir cep kitabı haline getirmiştim. Bu süreçte, Allah’ın en güzel isimlerini öğrenmenin ve anlamanın, hayatın en temel amaçlarından biri olduğunu fark ettim.

Fatma Bayram, beş yılı aşkın bir süre boyunca Diyanet Aylık Dergi’de Rabbimizin en güzel isimlerini yazdı. Bu yazılarda akademik bir amaç gütmemiş olmasına rağmen, ilmî kriterlere titizlikle uyduğunu belirtiyor. Kitabın sonunda referans gösterdiği 11 eser ve elbette Kur’an-ı Kerim, çalışmasının temel kaynaklarını oluşturuyor. Kitapta sıkça alıntılanan kaynaklar arasında Gazzâlî ile Ali Osman Tatlısu’nun “Esmâ” kitapları ve yazarın büyük bir saygı duyduğu Elmalılı Hamdi Yazır’ın eseri bulunuyor.

Yazar, Esmâ-i Hüsnâ’yı bilmenin amacını kitabın ön sözünde şu şekilde ifade ediyor: “Ulema, ilahi isimlerin Yüce Allah tarafından güzellikle nitelendirilmesinin sebeplerini açıklarken, onları bilmek suretiyle insanda Rabbine karşı saygı ve hayranlık hislerinin arttığını, bunun sonucunda bağlılık ve itaati artırdığını söylerler.”

Kitapta, her ismin açıklanmasında genellikle ayrı maddeler kullanılıyor. Ancak benzer veya zıt anlamlı isimler tek madde altında toplanıyor. Örneğin: Hâfıd-Râfi’, Muizz-Müzill, Semi’-Basîr, Kavî-Metîn, Ganî-Mugnî gibi. Her ismin kelime anlamı üzerinde duruluyor ve bazı isimlerin birden fazla anlamı varsa, bunlar da açıklanıyor. Ayrıca, aynı kökten türeyen kelimelere de yer veriliyor. Bu açıklamalar, Arapça bilmeyenler için bile anlaşılır bir dille sunuluyor. Örneğin: “Vehhâb ismi, ‘hibe’ kökünden mübalağa ve tekrar ifade eden bir kalıptır. Bolluk ve süreklilik anlamı taşır.”

İsmin açıklamasının devamında, kelimenin Kur’an-ı Kerim’deki kullanımı ve hangi isimlerle birlikte geçtiği gibi bilgiler de yer alıyor. Örneğin: “Latîf ismi Kur’an-ı Kerim’de yedi yerde geçer. Bu yedi ayetin beşinde Habîr ismiyle birlikte zikredilmiştir.”

Ayrıca, ismin tecellileri ve sufilerin bu ismi yorumlama biçimleri de ele alınıyor. Örneğin: “Bu nedenle sufiler, Kavî isminin ibadetlerde kuvvet bulmak amacıyla sıkça zikredilmesini önerirler. Bu isimlerin tecellisiyle kişi, çevresinde bir ağırlık ve nüfuz kazanır, insanları yönetmek onun için kolaylaşır.”

Fatma Bayram’ın 99 Esma kitabı, günümüz insanına hitap eden, anlaşılır bir dille yazılmış, başucu kaynağı olabilecek nitelikte bir eser. Her isim için özenle seçilmiş başlıklar kullanarak, okuyucunun aklında kalmasını sağlıyor. Yazar, etkileyici bir üslup ve yazım tarzı ile okuyuculara örnek teşkil ediyor. Bu kitabı kesinlikle öneriyorum.

Kitaptan bazı alıntılarla sizleri baş başa bırakmak istiyorum:

“… Allah’ın yönetme ve emretme yetkisini hem zahirine hem bâtınına hâkim kılan kişiye mümin; sadece zahirine hâkim kılana ‘münafık’; iç dünyasında bu yetkiyi kabul ettiği hâlde dış dünyadaki gerçekliğe bunu yansıtmayana da ‘fasık’ denmiştir.”

“İnsanın yapıp ettikleri sebebiyle başına geleceğini tahmin ettiği akıbetinden korkması anlamındaki ‘havf’ ile Allah Teâlâ’nın zatı hakkındaki bilgiye dayanan yüksek saygıdan doğan ‘haşyet’, Kur’an ve hadiste olumlanan duygular olmakla beraber, insanın Allah’tan ümidini kesmemesi de istenir.”

“Hasan Basri Çantay, Kur’an tercümesinde Haşr suresi 23. Ayette ‘el-azîzü’l-cebbârü’l-mütekebbir’ diye sıralanan bu isimleri ‘gâlib-i mutlak, halkın hâlini kemâl-i salâha götüren, büyüklükte eşi benzeri olmayan’ şeklinde tercüme etmek suretiyle Cebbâr’a ‘ıslah’ manası vermeyi uygun bulmuştur.”

“Esma-i hüsnada eş anlamlılık kabul etmeyen Gazzâlî, bu üç ismin fonksiyonunu anlatabilmek için Hâlik’ın projelendiren mimara, Bâri’nin projeyi uygulayan mühendise, Musavvir’in de tezyinatçıya tekabül edebileceğini söyler.”

“Sufiler, sürekli günah işleyip de mağfiret dileme ihtiyacı duymamayı, insanın iç yüzünün tamamen karardığının alameti sayarlar.”

“…kötülük yapmayı istemediği hâlde bir türlü vazgeçemeyenler, rızıklarını hangi yoldan temin ettiklerini gözden geçirmelidirler.”

“… Gâfir mutlak anlamda bağışlama ifade ederken, Gaffâr bir günah ne kadar tekrar edilmiş olursa olsun bağışlayan, Gafûr ise çeşit çeşit günahları bağışlayan demektir.”

Kaynaklar:

1. Elmalılı Yazır ile Kur’an Sohbetleri. Fatma Bayram. Timaş Yayınları. 4. baskı. Mayıs 2023.
2. En Güzel Kıssa. Fatma Bayram. Timaş Yayınları. 4. baskı. Ekim 2024.
3. İyiler Yalnız Değildir. Fatma Bayram. Turkuvaz Yayın. 2. baskı. Aralık 2024.
4. 15 Dakika. Fatma Bayram. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 3. baskı. Şubat 2025.
5. Perakende Yazılar. Fatma Bayram. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 1. baskı. Kasım 2024.
6. Esmaü’l-Hüsnâ Şerhi (Tuhfe-i Recebiyye). İsmail Hakkı Bursevî, editörler: Hüsniye Gülsev Koç, Hande Yıldırım Önsöz. Sufi Kitap. 4. baskı. Aralık 2020.
7. Esmaü’l-Hüsnâ. Tosun Bekir Bayraktaroğlu, editör: Saliha Şişman. Sufi Kitap. 6. baskı. Nisan 2022.
8. En Güzel İsimler (Esmaü’l-Hüsnâ). Oktay Sarı. Kardelen Yayınları. Eylül 2025.

En Güzel İsimler 99 Esma Sonsuz Mana

Fatma Bayram

Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları

2025, 9. Baskı

Ankara

346 sayfa